📍گزارش علمی WWA درباره خشکسالی ایران، عراق و سوریه
🔷️خلاصهای از گزارش علمی WWA درباره خشکسالی ایران، عراق و سوریه (2020–2023)
۱) ماهیت رویداد
– طی سه سال (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳) ایران، عراق و سوریه دچار خشکسالی کمسابقه شدند.
– بر اساس شاخص SPEI، این رویداد در هر سه کشور جزو شدیدترین خشکسالیهای ثبتشده بوده و در ایران و حوضه دجلهـفرات «خشکسالی حدّی (D3)» محسوب میشود.
– منطقه از نظر جمعیت، کشاورزی، زیرساخت و حکومتداری از قبل بسیار آسیبپذیر بوده و خشکسالی به بحران انسانی تبدیل شده است.
۲) نقش تغییرات اقلیمی
این بخش مهمترین یافته گزارش است:
الف) افزایش احتمال
– رخداد مشابه این خشکسالی در گذشته بسیار نادر بود، اما اکنون:
• در ایران احتمال وقوع آن ۱۶ برابر شده.
• در حوضه دجلهـفرات احتمال وقوع آن ۲۵ برابر شده.
ب) تغییر شدت
– اگر جهان ۱.۲ درجه سردتر (یعنی بدون گرمایش ناشی از انسان) بود:
• شدت خشکسالی ایران از SPEI = −1.85 → به حدود −0.19 میرسید (اصلاً خشکسالی محسوب نمیشد).
• در دجلهـفرات از −1.94 → به −0.29 (باز هم بدون خشکسالی).
نتیجه قطعی:
خشکسالی بدون تغییرات اقلیمی انسانی رخ میداد ولی اینقدر شدید و ویرانگر نمیشد.
عامل اصلی تشدید، افزایش دما و تبخیر زیاد (نه کاهش بارش) است.
۳) نقش مؤثرترین عامل: دما، نه بارش
یافته کلیدی WWA:
– تغییر بارش طی ۳۶ ماه معنادار نیست؛ یعنی بارشها نسبت به گذشته چندان کم نشده.
– اما افزایش شدید دما باعث شده:
• تبخیر و تعرق بسیار بالا برود.
• رطوبت خاک بهشدت افت کند.
• تاثیر کمبارشی چند برابر شود.
◽️به بیان ساده:
«خشکسالی دمایی» بیش از «خشکسالی بارشی».
۴) وضعیت ایران
– ۲۹ استان ایران در ۲۰۲۱ وارد خشکسالی شدید شدند.
– استانهای شرق و جنوبشرق (سیستانوبلوچستان، کرمان، هرمزگان، خراسان جنوبی) بیشترین آسیب را دیدند.
– تأمین آب شرب، کشاورزی، دامداری و برق به شدت مختل شد.
– ایران بهعنوان بزرگترین تولیدکننده گندم منطقه، مجبور به افزایش واردات شد.
– افزایش قیمت مواد غذایی، مهاجرت، تنشهای اجتماعی و کمبود آب شرب بهصورت گسترده گزارش شده است.
۵) وضعیت عراق
– وابستگی بالای عراق به دجله و فرات، شرایط را پیچیدهتر کرده:
• مدیریت سدهای ترکیه و ایران
• کاهش کیفیت آب
• خشکی تالابها و رودخانهها
• ورشکستگی کشاورزان
– ۶۰٪ خانوادهها کمبود آب شرب داشتهاند.
– بیش از ۵۵ هزار نفر بهدلیل خشکسالی مجبور به مهاجرت شدهاند.
۶) وضعیت سوریه
– ۱۲ میلیون نفر در سوریه در معرض گرسنگی قرار گرفتند.
– جنگ داخلی ظرفیت مدیریت بحران را تقریباً نابود کرده.
– کاهش بارندگی، افزایش دما، نابودی زمینهای کشاورزی و شیوع وبا مزید بر علت شدهاند.
– استان سویدا و شمالشرق سوریه بیشترین فشار را تحمل کردهاند.
۷) دلایل غیراقلیمی تشدید بحران
خشکسالی در این سه کشور فقط آبوهوایی نیست؛ بسیار سیاسی و مدیریتی هم هست:
– رشد جمعیت
– سدسازیهای بیرویه
– مدیریت غلط منابع آب
– آبیاری کمبازده
– تخریب خاک
– زیرساخت فرسوده
– حکمرانی ضعیف و فساد اداری
_ weaponization of water :
آب بهعنوان سلاح» در جنگ و مناقشات
نتیجه: یک خشکسالی شدید اقلیمی تبدیل به بحران انسانی و امنیتی شده.
۸) آینده (در صورت ادامه سوزاندن سوخت فسیلی)
طبق مدلهای WWA:
– در جهان ۲ درجه گرمتر، خشکسالی مشابه بهجای هر ۱۰ سال، ممکن است هر ۲–۳ سال رخ دهد.
– خشکسالیهای «افراطی» (Exceptional drought = D4) بسیار رایج میشوند.
– جنوب عراق، شرق سوریه و نوار مرکزی ایران از اولین مناطق آسیبپذیر خواهند بود.
۹) توصیهها
چند دسته راهکار ارائه میکند:
🔹️کوتاهمدت:
– برنامه فوری حمایت از کشاورزان
– مدیریت اضطراری آب
– تأمین آب شرب و بهداشت
– رسیدگی به آوارگان اقلیمی
🔹️میانمدت:
– بازسازی زیرساخت آب
– بهبود سیستمهای آبیاری
– توسعه مدیریت مشارکتی با حضور کشاورزان
🔹️بلندمدت:
– همکاری منطقهای (بهویژه ایران–ترکیه–عراق)
– کاهش وابستگی به سوخت فسیلی
– برنامههای سازگاری اقلیمی
– ارتقای بهرهوری آب
🔷️جمعبندی:
«خشکسالی سهساله ایران، عراق و سوریه اگرچه طبیعی بوده، اما گرمایش زمین آن را ۱۰ تا ۲۵ برابر شدیدتر کرده و ضعف مدیریت و تنشهای سیاسی آن را به بحران انسانی تبدیل کرده است.»